Plagiaulacida

Plagiaulacida
Status: Uitgestorven
Fossiel voorkomen: Midden-Jura tot Vroeg-Krijt
Schedel van Chulsanbaatar
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Chordata (Chordadieren)
Klasse:Mammalia (Zoogdieren)
Orde:Multituberculata
Onderorde
Plagiaulacida
Schedel van Paulchoffatia
Plagiaulacida op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De Plagiaulacida[1] zijn een onderorde van uitgestorven multituberculate zoogdieren. Multituberculaten behoorden tot de meest voorkomende zoogdieren van het Mesozoïcum, het tijdperk van de dinosauriërs. Plagiaulaciden zijn een parafyletische groep, die alle multituberculaten bevat die buiten de gevorderde groep Cimolodonta liggen. Ze varieerden van het Midden-Jura tot het vroege Laat-Krijt van het noordelijk halfrond. Tijdens het Cenomanien werden ze vervangen door de meer geavanceerde Cimolodonta.

Kielan-Jaworowska en Hurum (2001) verdelen Plagiaulacida in drie informele families, de Paulchoffatiidae, de Plagiaulacidae en de Allodontidae.

Allodontide lijn

De Allodontide lijn kan de superfamilie Allodontoidea zijn. Zowel allodontiden als paulchoffatiïden (hieronder) behoorden tot de meest basale van de plagiaulaciden. De Allodontide lijn bevat:

  • De familie Allodontidae is bekend uit twee geslachten uit de Morrison-formatie uit het Laat-Jura van Noord-Amerika.
  • De familie Zofiabaataridae bevat als enige geslacht Zofiabaatar en komt ook uit de Morrison-formatie. De affiniteiten van het geslacht Glirodon uit de Morrison-formatie zijn onduidelijk, maar het is ook binnen de Allodontide lijn.

Paulchoffatiide lijn

De Paulchoffatiide lijn kan de superfamilie Paulchoffatioidea zijn. Sommige overblijfselen uit het Midden-Jura van Engeland zouden tot deze groep kunnen behoren. Vertegenwoordigers zijn vooral bekend uit het Boven-Jura, (vooral uit Guimarota, Portugal), hoewel sommige nog leefden tijdens het Vroeg-Krijt. De geslachten van de familie Paulchoffatiidae zijn verdeeld in twee subfamilies, plus een paar moeilijker te plaatsen individuen:

  • De onderfamilie Paulchoffatiinae omvat Paulchoffatia en zijn verwanten. Dit taxon bevat negen geslachten.
  • De onderfamilie Kuehneodontinae bestaat uitsluitend uit het geslacht Kuehneodon, hoewel er een half dozijn genoemde soorten zijn.

Andere geslachten omvatten Galveodon en Sunnyodon, beide gebaseerd op tanden uit respectievelijk het Vroeg-Krijt van Spanje en Engeland.

Ook verwijzend naar de paulchoffatiide lijn, maar niet de familie zelf, is de familie Pinheirodontidae, die bekend is van tanden uit het Vroeg-Krijt die in Iberia en Engeland worden gevonden. Evenals Rugosodon uit het Midden-Laat-Jura van China.

Plagiaulacide lijn (mogelijk superfamilie Plagiaulacoidea)

De familie Plagiaulacidae is bekend van het Laat-Jura (Noord-Amerika) tot het Vroeg-Krijt (Europa), vertegenwoordigd door Plagiaulax, Bolodon en Morrisonodon.

De familie Albionbaataridae is bekend van het Laat-Jura tot het Vroeg-Krijt van Europa en Azië (China – onbeschreven, 2001). Dit waren multituberculaten ter grootte van een spitsmuis, met enkele overeenkomsten met de paulchoffatiiden.

Leden van de familie Eobaataridae vertonen tandheelkundige overeenkomsten met leden van de Paracimexomys-groep (Cimolodonta). Ze zijn bekend van het Laat-Jura tot het Vroeg-Krijt van Europa en Azië.

Sinobaatar werd beschreven na de studie van Kielan-Jaworowska en Hurum (2001). Het Mongoolse woord 'baatar' wordt vaak gebruikt in de nomenclatuur van multituberculaten. Dit weerspiegelt het feit dat veel van de meest complete fossielen zijn teruggevonden op locaties in Mongolië, hoewel dit meer van toepassing is op leden van de meer afgeleide Cimolodonta.

Een paar andere geslachten passen mogelijk ergens binnen Plagiaulacida. Dit is voorlopig voorgesteld voor Janumys van het Midden-Krijt. Zijn tijdgenoot Ameribaatar is van onzekere affiniteiten. Beide werden eind 2001 voor het eerst beschreven.

Taxonomie

Onderklasse †Allotheria Marsh, 1880

  • Orde †Multituberculata Cope, 1884:
    • Onderorde †Plagiaulacida Simpson 1925
      • Familie †Paulchoffatiidae Hahn, 1969
        • Onderfamilie †Paulchoffatiinae Hahn, 1971
          • Paulchoffatia Kühne, 1961
            • P. delgador Kühne, 1961
          • Pseudobolodon Hahn, 1977
            • P. oreas Hahn, 1977
            • P. krebsi Hahn & Hahn, 1994
          • Henkelodon Hahn, 1987
            • H. naias Hahn, 1987
          • Guimarotodon Hahn, 1969
            • G. leiriensis Hahn, 1969
          • Meketibolodon (Hahn, 1978) Hahn, 1993
            • M. robustus (Hahn, 1978) Hahn, 1993
          • Plesiochoffatia Hahn & Hahn, 1999
            • P. thoas Hahn & Hahn, 1998
            • P. peparethos Hahn & Hahn, 1998
            • P. staphylos Hahn & Hahn, 1998
          • Xenachoffatia Hahn & Hahn, 1998
            • X. oinopion Hahn & Hahn, 1998
          • Bathmochoffatia Hahn & Hahn, 1998
            • B. hapax Hahn & Hahn, 1998
          • Kielanodon Hahn, 1987
            • K. hopsoni Hahn, 1987
          • Meketichoffatia Hahn, 1993
            • M. krausei Hahn, 1993
          • Galveodon Hahn & Hahn, 1992
            • G. nannothus Hahn & Hahn, 1992
          • Sunnyodon Kielan-Jaworowska & Ensom, 1992
            • S. notleyi Kielan-Jaworowska & Ensom, 1992
        • Onderfamilie †Kuehneodontinae Hahn, 1971
          • Kuehneodon Hahn, 1969
            • K. dietrichi Hahn, 1969
            • K. barcasensis Hahn & Hahn, 2001
            • K. dryas Hahn, 1977
            • K. guimarotensis Hahn, 1969
            • K. hahni Antunes, 1988
            • K. simpsoni Hahn, 1969
            • K. uniradiculatus Hahn, 1978
        • Familie †Pinheirodontidae Hahn & Hahn, 1999
          • Pinheirodon Hahn & Hahn, 1999
            • P. pygmaeus Hahn & Hahn, 1999
            • P. vastus Hahn & Hahn, 1999
          • Bernardodon Hahn & Hahn, 1999
            • B. atlantica Hahn & Hahn, 1999
          • Gerhardodon Kielan-Jaworowska & Ensom, 1992
            • G. purbeckensis Kielan-Jaworowska & Ensom, 1992
          • Iberodon Hahn & Hahn, 1999
            • I. quadrituberculatus Hahn & Hahn, 1999
          • Lavocatia Canudo & Cuenca-Bescós, 1996
            • L. alfambrensis Canudo & Cuenca-Bescós, 1996
          • Ecprepaulax Hahn & Hahn, 1999
            • E. anomala Hahn & Hahn, 1999
        • Familie †Allodontidae Marsh, 1889
          • Ctenacodon Marsh, 1879
            • C. serratus Marsh, 1879
            • C. nanus Marsh, 1881
            • C. laticeps Marsh, 1881
            • C. scindens Simpson, 1928
          • Psalodon Simpson, 1926
            • P. potens Marsh, 1887
            • P. fortis Marsh, 1887
            • P. marshi Simpson, 1929
        • Familie †Zofiabaataridae Bakker, 1992
          • Zofiabaatar Bakker & Carpenter, 1990
            • Z. pulcher Bakker & Carpenter, 1990
        • Familie Incertae sedis
          • Glirodon Engelmann & Callison, 2001
          • G. grandis Engelmann & Callison, 2001
        • Familie †Plagiaulacidae Gill, 1872
          • Morrisonodon Hahn and Hahn, 2004
            • M. brentbaatar Bakker, 1998
          • Plagiaulax Falconer, 1857
            • P. becklesii Falconer, 1857
          • Bolodon Owen, 1871
            • B. crassidens Owen, 1871
            • B. falconeri Owen, 1871
            • B. minor Falconer, 1857
            • B. osborni Simpson, 1928
            • B. elongatus Simpson, 1928
        • Familie †Eobaataridae Kielan-Jaworowska, Dashzeveg & Trofimov, 1987
          • Eobaatar
            • E. magnus Kielan-Jaworowska, Dashzeveg & Trofimov, 1987
            • E. minor Kielan-Jaworowska, Dashzeveg & Trofimov, 1987
            • E. hispanicus Hahn & Hahn, 1992
            • E. pajaronensis Hahn & Hahn, 2001
          • Loxaulax Simpson, 1928
            • L. valdensis Simpson, 1928
          • Monobaatar Kielan-Jaworowska, Dashzeveg & Trofimov, 1987
            • M. mimicus Kielan-Jaworowska, Dashzeveg & Trofimov, 1987
          • Parendotherium Crusafont Pairó & Adrover, 1966
            • Parendotherium herreroi Crusafont Pairó & Adrover, 1966
          • Sinobaatar Hu & Wang, 2002
            • Sinobaatar lingyuanensis Hu & Wang, 2002
          • Heishanobaatar Kusuhashi et al., 2010
            • H. triangulus Kusuhashi et al., 2010
          • Teutonodon Martin et al 2016
            • Teutonodon langenbergensis Martin et al., 2016
        • Familie Albionbaataridae Kielan-Jaworowska & Ensom, 1994
          • Albionbaatar Kielan-Jaworowska & Ensom, 1994
            • A. denisae Kielan-Jaworowska & Ensom, 1994
          • Proalbionbaatar Hahn & Hahn, 1998
            • P. plagiocyrtus Hahn & Hahn, 1998
          • Kielanobaatar Kusuhashi et al., 2010
            • K. badaohaoensis Kusuhashi et al., 2010
        • Familie †Arginbaataridae Hahn & Hahn, 1983
          • Arginbaatar Trofimov, 1980
            • Arginbaatar dmitrievae Trofimov, 1980
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Fossilworks: Plagiaulacida. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 12-09-2022.
  • Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Plagiaulacida op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.